آنژیوپلاستی چیست؟

آنژیوپلاستی (Angioplasty) یکی از روش‌های نوین درمانی در پزشکی است که برای باز کردن رگ‌های خونی تنگ یا مسدود شده به کار می‌رود.

این روش معمولاً در مورد عروق کرونر قلب استفاده می‌شود، یعنی رگ‌هایی که مسئول خون‌رسانی به عضله قلب هستند.

وقتی یکی از این رگ‌ها به دلیل تجمع چربی (پلاک آترواسکلروتیک) تنگ می‌شود، خون‌رسانی کاهش می‌یابد و ممکن است باعث درد قفسه سینه، تنگی نفس یا حتی حمله قلبی شود.

در آنژیوپلاستی، یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر به نام «کاتتر» از طریق یک رگ (معمولاً در ناحیه کشاله ران یا مچ دست) وارد بدن شده و تا محل تنگی پیش می‌رود.

در نوک این کاتتر بالونی کوچک قرار دارد که با باد شدن، پلاک‌های چربی را به دیواره رگ می‌فشارد و مسیر رگ را باز می‌کند.

در بسیاری از موارد، برای ماندگاری اثر درمان، یک «استنت» (فنر فلزی کوچک) نیز در محل تنگی قرار داده می‌شود.

دلایل انجام آنژیوپلاستی

پزشکان متخصص مثل دکتر ایوب صالحی زمانی آنژیوپلاستی را تجویز می‌کنند که یکی یا چند رگ خونی در بدن، به‌ویژه در قلب، دچار تنگی یا انسداد شده باشند.

این تنگی باعث کاهش جریان خون به اندام‌ها و بافت‌ها شده و می‌تواند عملکرد طبیعی بدن را مختل کند.

اگر درمان نشود، ممکن است منجر به بروز سکته قلبی، سکته مغزی یا آسیب جدی به سایر اندام‌ها شود.

آنژیوپلاستی راهی سریع، مؤثر و کم‌تهاجمی برای باز کردن رگ‌های بسته و بهبود جریان خون است.

دلایل اصلی انجام آنژیوپلاستی عبارت‌اند از:

بیماری عروق کرونر (CAD)

یکی از شایع‌ترین دلایل آنژیوپلاستی، بیماری عروق کرونر قلب است.

این بیماری زمانی رخ می‌دهد که پلاک‌های چربی در دیواره داخلی رگ‌های کرونری تجمع پیدا کنند و باعث تنگ شدن مسیر عبور خون شوند.

علائم معمول آن شامل درد قفسه سینه (آنژین)، فشار یا احساس سنگینی در قفسه سینه، تنگی نفس، خستگی سریع در حین فعالیت یا حتی در حالت استراحت است.

در چنین شرایطی، آنژیوپلاستی کمک می‌کند تا مسیر عبور خون دوباره باز شده و جریان خون به عضله قلب به حالت طبیعی بازگردد.

این روش به کاهش یا حتی رفع علائم بیماری، افزایش توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های روزمره و جلوگیری از بروز حمله قلبی کمک می‌کند.

حمله قلبی

در هنگام بروز سکته قلبی، یکی از رگ‌های کرونر به طور ناگهانی مسدود می‌شود.

این انسداد معمولاً به دلیل ترکیدن یک پلاک و تشکیل لخته خون در آن ناحیه رخ می‌دهد.

در این حالت، آنژیوپلاستی اورژانسی انجام می‌شود تا لخته و انسداد ایجادشده برطرف گردد.

این اقدام فوری می‌تواند جریان خون به عضله قلب را بازگرداند، میزان آسیب به قلب را کاهش دهد و احتمال مرگ یا نارسایی قلبی را به شکل چشمگیری کم کند.

در حقیقت، هر دقیقه‌ای که از زمان سکته قلبی می‌گذرد، بخشی از عضله قلب ممکن است برای همیشه آسیب ببیند.

به همین دلیل، آنژیوپلاستی فوری در این مواقع یک روش نجات‌بخش محسوب می‌شود.

بیماری‌های شریانی در سایر اندام‌ها (آنژیوپلاستی محیطی)

اگرچه آنژیوپلاستی اغلب برای درمان رگ‌های قلب استفاده می‌شود، اما این روش می‌تواند برای سایر رگ‌های بدن نیز به کار رود.

برخی از افراد دچار تنگی یا انسداد در رگ‌های اندام‌های تحتانی (پاها) یا فوقانی (دست‌ها) هستند.

این حالت که با عنوان بیماری شریان محیطی (PAD) شناخته می‌شود، می‌تواند باعث بروز علائمی مانند:

• درد یا گرفتگی در پاها هنگام راه رفتن (کلودیکاسیون)
• بی‌حسی یا سردی اندام
• زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند
• تغییر رنگ یا پوست در ناحیه درگیر

در این شرایط، آنژیوپلاستی محیطی انجام می‌شود تا رگ‌های تنگ‌شده باز شوند و خون‌رسانی به بافت‌ها بهبود یابد.

این کار از پیشرفت بیماری، بروز زخم‌های مزمن و حتی قطع عضو در آینده جلوگیری می‌کند.

جلوگیری از جراحی باز

در مواردی که درمان دارویی پاسخ کافی نمی‌دهد یا شرایط بیمار وخیم‌تر می‌شود، پزشک ممکن است بین دو گزینه انتخاب کند: آنژیوپلاستی یا جراحی باز. آنژیوپلاستی به عنوان یک روش کمتر تهاجمی، مزایای زیادی دارد:

• عدم نیاز به شکافتن قفسه سینه
• مدت زمان کوتاه‌تر بستری در بیمارستان
• دوران نقاهت سریع‌تر
• عوارض کمتر نسبت به جراحی باز

برای بیمارانی که سن بالا دارند، مشکلات زمینه‌ای مانند دیابت، نارسایی کلیوی یا فشار خون کنترل‌نشده دارند، آنژیوپلاستی می‌تواند گزینه‌ی کم‌خطرتر و مؤثرتری باشد.

مراحل انجام آنژیوپلاستی

آنژیوپلاستی به‌طور معمول یک روش کم‌تهاجمی است که در بیمارستان یا بخش آنژیوگرافی انجام می‌شود. این روش اغلب بین ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت طول می‌کشد و مراحل آن به شرح زیر است:

آماده‌سازی بیمار

• بیمار معمولاً باید از شب قبل ناشتا باشد (حداقل ۶ تا ۸ ساعت قبل از عمل).
• قبل از شروع، آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون، نوار قلب (ECG) و گاهی عکس قفسه سینه انجام می‌شود.
• ناحیه‌ای که قرار است کاتتر وارد شود (معمولاً کشاله ران یا مچ دست) اصلاح و ضدعفونی می‌شود.
• گاهی یک خط وریدی (IV) برای تزریق دارو یا سرم در بازو گذاشته می‌شود.
• بیمار به اتاق آنژیوگرافی منتقل می‌شود و روی تخت مخصوص قرار می‌گیرد.

بی‌حسی موضعی

• محل ورود کاتتر (مثلاً کشاله ران یا مچ دست) با بی‌حسی موضعی، بی‌حس می‌شود تا بیمار دردی حس نکند.
• بیمار در طول عمل بیدار است ولی ممکن است دارویی برای آرام‌بخشی دریافت کند.

هدایت کاتتر به محل انسداد

• پزشک یک کاتتر نازک و انعطاف‌پذیر را از محل ورود وارد یکی از شریان‌های بدن کرده و آن را به‌سمت عروق کرونر هدایت می‌کند.
• کل فرآیند با کمک تصویربرداری زنده فلوروسکوپی (نوعی اشعه ایکس) کنترل و هدایت می‌شود.
• پزشک از طریق تزریق ماده حاجب، انسداد یا تنگی رگ را به‌طور دقیق مشخص می‌کند.

باد کردن بالون

• در نوک کاتتر یک بالون کوچک وجود دارد که دقیقاً در محل تنگی رگ قرار داده می‌شود.
• بالون برای چند ثانیه باد می‌شود و پلاک‌های چربی را به دیواره رگ می‌فشارد، در نتیجه رگ گشاد شده و مسیر خون باز می‌شود.

قرار دادن استنت

• در اکثر موارد، پس از باز شدن رگ، یک «استنت» (فنر فلزی استوانه‌ای شکل) در محل تنگی قرار داده می‌شود.
• استنت مانع از بسته شدن مجدد رگ در آینده می‌شود و ممکن است دارویی هم آزاد کند تا از ایجاد لخته جلوگیری کند (استنت دارویی).

پانسمان

• پس از اطمینان از باز شدن کامل رگ، کاتتر خارج شده و محل ورود آن پانسمان یا با فشار بسته می‌شود.
• در صورت ورود از کشاله ران، بیمار باید چند ساعت روی تخت دراز بکشد تا از خونریزی جلوگیری شود.

آمادگی قبل از انجام آنژیوپلاستی

روز قبل از آنژیوپلاستی حمام کنید و موهای زائد زیر شکم تا بالای زانو و دست هایتان را شیو کنید.

بیمار باید از شب قبل (حداقل ۶ ساعت قبل) از خوردن غذا یا نوشیدن مایعات خودداری کند، مگر در موارد اورژانسی.

اگر بیمار به ید، ماده حاجب یا داروهای خاصی حساسیت دارد، باید حتماً به پزشک اطلاع دهد.

مصرف برخی داروها مانند وارفارین، دیابت یا فشار خون ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشند.

گاهی پزشک توصیه می‌کند برخی داروها را موقتاً قطع یا تغییر دهید.

قبل از استنت گذاری قلب مصرف داروی پلاویکس ضروری می باشد و پزشک نحوه مصرف و میزان مصرف دارو را به شما اطلاع می دهد.

قبل از انجام عمل نیاز به انجام آزمایش خون، نوار قلب و عکس از قفسه سینه می باشد.

در روز عمل، بیمار باید لباس راحت و بدون فلز، دکمه یا زیپ بپوشد.

همراه داشتن مدارک پزشکی، نتایج آزمایش و کارت‌های بیمه نیز الزامی است.

مراقبت‌های پس از آنژیوپلاستی

استراحت اولیه

بیمار معمولاً باید ۶ تا ۲۴ ساعت پس از عمل در بیمارستان استراحت کند.

در صورت ورود کاتتر از کشاله ران، استراحت روی تخت بدون خم کردن پا ضروری است.

مصرف مایعات فراوان

پس از آنژیوپلاستی، نوشیدن آب زیاد توصیه می‌شود تا ماده حاجب که در طول عمل استفاده شده، از بدن دفع شود و کلیه‌ها آسیب نبینند.

داروهای ضد لخته

بیمار باید داروهای رقیق‌کننده خون (مانند آسپرین و کلوپیدوگرل) را طبق دستور پزشک به‌طور منظم مصرف کند تا از تشکیل لخته در استنت جلوگیری شود.

مراقبت از محل پانسمان

• پانسمان باید خشک و تمیز نگه داشته شود.
• در صورت مشاهده تورم، قرمزی، نشت خون یا درد شدید، باید فوراً به پزشک مراجعه شود.

محدودیت فعالیت

• حداقل به‌مدت یک هفته از رانندگی، ورزش سنگین یا بلند کردن اجسام خودداری شود.
• فعالیت‌های سبک و پیاده‌روی آرام پس از اجازه پزشک قابل انجام است.

مزایای آنژیوپلاستی

آنژیوپلاستی یکی از موفق‌ترین روش‌های درمانی برای باز کردن رگ های قلب شده است و مزایای زیادی دارد:

تسکین سریع علائم

با باز شدن رگ، جریان خون به قلب یا اندام‌ها به‌سرعت بهبود می‌یابد. این امر موجب کاهش یا حذف علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، خستگی یا درد پاها می‌شود.

جلوگیری از سکته قلبی

در مواردی که آنژیوپلاستی بلافاصله پس از حمله قلبی انجام شود، می‌تواند مانع از آسیب دائمی به عضله قلب شود و شانس بقا را افزایش دهد.

جایگزین کم‌خطر برای جراحی باز

در مقایسه با جراحی بای‌پس قلب، آنژیوپلاستی نیازی به بیهوشی عمومی، باز کردن قفسه سینه یا بستری طولانی ندارد.

بهبود کیفیت زندگی

با رفع انسداد رگ، بیمار توانایی بیشتری برای انجام فعالیت‌های روزمره خواهد داشت و احساس خستگی یا ناتوانی او کاهش می‌یابد.

بازگشت سریع به فعالیت

اکثر بیماران می‌توانند طی چند روز به فعالیت‌های عادی بازگردند، در حالی‌که در جراحی باز، دوران نقاهت ممکن است هفته‌ها طول بکشد.

عوارض احتمالی آنژیوپلاستی

با وجود اینکه آنژیوپلاستی یک روش امن و مؤثر است، اما ممکن است در برخی موارد با عوارضی همراه باشد.

در محل ورود کاتتر (خصوصاً در کشاله ران)، ممکن است خونریزی، تورم یا کبودی رخ دهد.

انسداد مجدد رگ

در برخی بیماران، رگ ممکن است پس از مدتی دوباره تنگ شود.

استفاده از استنت دارویی خطر این عارضه را کاهش می‌دهد.

تشکیل لخته خون

اگر داروهای ضد لخته به‌درستی مصرف نشوند، ممکن است در محل استنت لخته تشکیل شود که خطرناک است و می‌تواند باعث سکته قلبی شود.

واکنش به ماده حاجب

در برخی افراد، ماده حاجب تزریقی ممکن است باعث واکنش آلرژیک، حالت تهوع، کهیر یا در موارد نادر شوک آنافیلاکتیک شود.

آسیب به رگ یا قلب

در موارد نادر، ورود کاتتر یا باد کردن بالون ممکن است باعث پاره شدن دیواره رگ یا مشکلات جدی‌تر مانند پارگی عضله قلب شود.

آسیب کلیوی

در افرادی با سابقه بیماری کلیوی، ماده حاجب می‌تواند باعث کاهش عملکرد کلیه‌ها شود.

در این موارد معمولاً مایعات و داروهای محافظتی داده می‌شود.

تفاوت آنژیوگرافی و انژیوپلاستی چیست؟

این دو روش شباهت هایی در نحوه انجام با یکدیگر دارند اما از نظر هدف، ماهیت و نتیجه با یکدیگر متفاوت می باشند که در ادامه به این موارد می پردازیم:

ویژگی ها	آنژیوگرافی	آنژیوپلاستی
هدف اصلی	تشخیص انسداد و تنگی عروق	درمان انسداد و باز کردن رگ
نوع عمل	تشخیصی	درمانی
مدت زمان انجام	20 تا 30 دقیقه	30 تا 60 دقیقه
استفاده از بالون	ندارد	دارد
استنت‌گذاری	ندارد	دارد (در صورت نیاز)
داروهای بعد از عمل	داروهای پایه	داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت
میزان تهاجم	بسیار کم	کم‌تهاجمی اما درمانی
مدت زمان بستری در بیمارستان	معمولا چند ساعت	۱ تا ۲ روز

چه عملی جایگزین آنژیوپلاستی می باشد؟

چندین روش و رویه وجود دارد که پزشک می‌تواند بسته به وضعیت بالینی و نیازهای بیمار، در مورد آنها تصمیم بگیرد.برخی از جایگزین‌های ممکن برای آنژیوپلاستی عبارتند از:

• آنژیوگرافی با قرار دادن استنت: در این روش، یک استنت یا لوله فلزی در داخل رگ تنگ یا مسدود شده قرار می‌گیرد. استنت باعث بازسازی رگ خونی و بهبود جریان خون می‌شود.
• آنژیوپلاستی با بالون: در این روش، یک بالون کوچک در داخل رگ تنگ یا مسدود شده قرار می‌گیرد و سپس بالون باد می‌شود و به دیواره رگ فشار می‌آورد تا آن را باز کند و جریان خون را بهبود بخشد.
• جراحی بای پس عروق محیطی: در برخی موارد، جراحی برای بازگشایی رگ‌های تنگ یا مسدود شده ممکن است ضروری باشد. این جراحی شامل انتقال رگ‌های خونی از یک قسمت از بدن به ناحیه تنگ یا مسدود شده به منظور تأمین جریان خون به بافت‌های مورد نیاز است.
• جراحی عروق قلبی: در مواردی که شریان‌های قلب تنگ یا مسدود شده‌اند، ممکن است جراحی قلب ضروری باشد. در این جراحی، شریان‌های تنگ شده با استفاده از روش‌های جراحی قلب مانند پیوند شریان‌های جدید یا جراحی بای پس بازسازی می‌شوند.

هزینه آنژیوپلاستی

هزینه آنژیوپلاستی به عوامل مختلفی بستگی دارد و یک عدد مشخصی را نمی توان تعیین کرد.

عواملی مثل نوع بیمارستان، تخصص پزشک، پیچیدگی رگ های قلب و مراقبت های بعد از عمل نقش بسیار مهمی در تعیین هزینه دارد.

در صورتی که بیمار تحت پوشش بیمه باشد ممکن است بخشی از قیمت انژیوپلاستی توسط بیمه پرداخت شود.

سوالات متداول

1.زندگی بعد از آنژیوپلاستی به چه صورت است؟

زندگی پس از عمل آنژیوپلاستی بسیار طبیعی و با کیفیت تر از گذشته می تواند باشد اما حتما باید سبک زندگی خود را اصلاح کنید.

انجام فعالیت های روتین و روازنه مانند پیاده روی، ورزش سبک و انجام فعالیت های معمول امکان پذیر است.

رعایت تغذیه سالم، ترک سیگار و کنترل استرس از مهم‌ترین تغییراتی است که باید پس از فنر زدن در نظر گرفته بگیرید.

2.خطر مرگ بعد از آنژیوپلاستی چقدر است؟

هر عمل پزشکی خطراتی دارد، اما میزان خطر مرگ بعد از آنژیوپلاستی بسیار کم می باشد و بیماران بدون داشتن مشکل خاصی بهبودی خود را حاصل می کنند.

عواملی مانند سن بالا، بیماری های زمینه ای شدید و پیچیدگی اسنداد رگ ها باعث افزایش احتمال خطر می شود.

3.طول عمر بیماران آنژیوپلاستی چقدر است؟

طول عمر بیماران به عوامل مختلفی مانند سن، وضعیت کلی سلامت، شدت گرفتگی عروق و میزان رعایت سبک زندگی سالم بستگی خواهد داشت.

در صورتی که مراقبت های بعد از آنژیوپلاستی را به طور دقیق و درست انجام دهید 10 تا 15 سال و حتی بیشتر میتوانید زندگی کنید.