عوارض آنژیوگرافی قلب

آنژیوگرافی یکی از روش های مهم و کلیدی در تشخیص و درمان بیماری های قلبی و عروقی می باشد.

با انجام این فرایند تخصصی، متخصصان می توانند وضعیت عروق کرونر قلب را به طور دقیق بررسی کرده و اگر انسداد، تنگی یا مشکلی در عروق دیده شود، اقدامات درمانی لازم صورت می پذیرد.

یکی از موضوعات بسیار مهم که در مورد آنژیوگرافی مطرح می‌شود این است که آیا این فرایند تشخیصی می تواند برای بیماران خطر آفرین باشد یا خیر.

همواره باید بدانید که تمامی روش های درمانی و حتی فرایندهای تشخیصی، در کنار کاربردهایی که دارند، ممکن است معایب خاص خود را هم داشته باشند.

این مسئله باعث می‌شود تا پزشکان هشدارهای لازم را در مورد عوارض احتمالی به بیماران اعلام کنند.

اگر آنژیوگرافی قلب در شرایط کاملا مساعد انجام شود و از سلامت بیماران به خوبی محافظت شود، به هیچ عنوان عوارض جدی و خطرناکی در پی ندارد.

لازم به ذکر است که آنژیوگرافی می تواند در مراحل مختلف، برای برخی از افراد مشکلات محدودی را ایجاد کند که به عنوان عوارض شایع اما کم خطر شناخته می‌شود.

چرا آنژیوگرافی قلب گاهی با عوارض همراه می‌شود؟

آنژیوگرافی قلب گاهی با عوارض همراه می‌شود چون این روش مستلزم عبور وسایل پزشکی داخل رگ و تزریق ماده حاجب است، که ممکن است باعث تحریک یا آسیب به جداره رگ، انتقال ذرات چربی یا پلاک به داخل خون، یا تغییرات موقت در جریان خون قلب شود.

ماده حاجب می‌تواند بر عملکرد کلیه‌ها تأثیر بگذارد و باعث کاهش کارایی کلیه می‌شود.

شرایط زمینه‌ای بیمار مثل بیماری کلیوی، دیابت یا فشار خون بالا، نیز ریسک این عوارض را افزایش می‌دهد.

فاکتور مهارت اپراتور و انتخاب دقیق مسیر دسترسی تأثیر زیادی در کاهش امکان بروز عارضه دارد.

عوامل مؤثر بر بروز عوارض بعد از آنژیوگرافی قلب

برخی از این عوامل عبارتند از:

سن و وضعیت عمومی بیمار

افزایش سن و وجود بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، نارسایی کلیه یا فشار خون بالا می‌تواند خطر بروز عوارض پس از آنژیوگرافی را افزایش دهد، زیرا بدن در این شرایط تحمل کمتری نسبت به استرس ناشی از فرایند دارد.

بیماری‌های کلیوی

کنتراست مورد استفاده در آنژیوگرافی می‌تواند برای کلیه‌ها سمی باشد، به‌ویژه در بیمارانی که عملکرد کلیوی ضعیفی دارند، و باعث نارسایی کلیه موقت یا دائم شود.

نوع و محل دسترسی عروقی

انتخاب محل ورود کاتتر بر احتمال بروز خونریزی، هماتوم یا انسداد شریانی تأثیر دارد. معمولاً روش رادیال عوارض کمتری دارد.

استفاده از داروهای ضدانعقاد

مصرف داروهای رقیق‌کننده خون قبل از عمل می‌تواند خطر خونریزی در محل ورود کاتتر یا خونریزی داخلی را افزایش دهد.

واکنش به ماده حاجب

برخی بیماران ممکن است به ماده حاجب حساسیت داشته باشند که می‌تواند موجب بروز واکنش‌های آلرژیک، از خفیف تا شدید شود.

مهارت و تجربه تیم پزشکی

تجربه و دقت تیم انجام‌دهنده آنژیوگرافی در کاهش آسیب به عروق، کنترل خونریزی و پیشگیری از عوارض عفونی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

مراقبت‌های پس از عمل

عدم رعایت استراحت کافی، فشار بر محل ورود کاتتر یا عدم مصرف مایعات کافی پس از آنژیوگرافی می‌تواند باعث بروز عوارضی مانند خونریزی، هماتوم یا آسیب کلیوی شود.

مهمترین عوارض آنژیوگرافی قلب

برخی از بیماران در صورت رعایت نکردن مراقبت های بعد از آنژیوگرافی قلب با عوارض جزئی روبرو می‌شوند که در ادامه به برخی از آنها می‌پردازیم.

عوارض شایع آنژیوگرافی قلب

یکی از شایع‌ترین عوارض آنژیوگرافی قلب، اما معمولاً قابل کنترل‌ترین آنها، خونریزی در محل سوراخ شدن شریان است.

برخلاف خونریزی معمولی که از ورید رخ می‌دهد، در طول آنژیوگرافی قلب، شریان سوراخ می‌شود، جایی که فشار چندین برابر بیشتر از ورید است.

در بیشتر موارد، چنین عوارضی در محل سوراخ شدن را می‌توان با فشار طولانی مدت تسکین داد.

شایع‌ترین عوارض آنژیوگرافی قلب شامل درد محل تزریق و کبودی خفیف در ناحیه ورود کاتتر می باشد که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شود.

برخی بیماران ممکن است پس از انجام آنژیوگرافی قلب دچار سرگیجه، تهوع یا احساس ضعف شوند که معمولاً ناشی از تغییرات موقت فشار خون یا واکنش به ماده حاجب می باشد.

اختلالات ریتم قلب نیز ممکن است موقتاً بروز کند که معمولاً با مراقبت بهبود می‌یابد.

در نهایت، وقوع عفونت در محل ورود کاتتر یا در بخش‌های درونی قلب ممکن است پیش آید؛ هرچند این حالت‌ها بسیار نادر و قابل کنترل هستند.

رعایت توصیه‌های پزشک و استراحت کافی پس از انجام آزمایش، به کاهش این علائم کمک زیادی می‌کند.

عوارض ناشی از تزریق رنگ کنتراست

یکی از موضوعات بسیار مهم که در مورد آنژیوگرافی قلب مطرح می‌شود، تزریق ماده کنتراست است.

استفاده از این ماده برای مشاهده واضح تر عروق قلب ضروری می باشد.

گاهی بیماران با تزریق این ماده حین آنژیوگرافی واکنش های آلرژیک را تجربه می کنند.

اگر این عارضه در حد خفیف اتفاق بیفتد، بیماران در بخش های مختلف بدن دچار خارش، قرمزی پوست و حتی کهیر می‌شوند.

واکنش های آلرژیک بسیار شدید به رنگ کنتراست، که در موارد نادر رخ می دهد، می تواند حالات شدیدتر و اورژانسی را برای بیماران ایجاد کند.

ممکن است در موارد بسیار جزئی بیماران با شوک آنافیلاکتیک مواجه شوند که نیاز به رسیدگی فوری و درمان اورژانسی دارد.

از دیگر عوارض ناشی از این ماده رنگی باید به نارسایی کلیوی اشاره کرد.

اگر بیماران پیش از آنژیوگرافی قلب سابقه ابتلا به بیماری های کلیوی داشته باشند، ممکن است هنگام استفاده از رنگ کنتراست دچار نارسایی حاد کلیه شوند که می تواند به صورت موقت یا دائمی باشد.

در هر صورت نیاز به نظارت و مراقبت ویژه دارد.

با توجه به اینکه رنگ کنتراست برای بیماری های کلیوی بسیار خطرناک است، برای اطمینان و پیشگیری از عوارض احتمالی پزشکان آزمایش های عملکرد کلیوی را انجام می دهند تا در صورت نیاز و برای موارد اضطراری از روش های جایگزین استفاده شود.

عوارض مرتبط با فرایند آنژیوگرافی

عوارض آنژیوگرافی قلب همیشه مربوط به مواد تزریق شده نیست.

گاهی بیماران در فرایند انجام این روش تشخیصی با مشکلات و عوارضی مواجه می‌شوند.

از مهمترین عوارضی که ممکن است حین انجام آنژیوگرافی اتفاق بیفتد باید به خونریزی در محل ورود کاتتر اشاره کرد.

اگرچه این مسئله کاملا طبیعی می باشد، اما ممکن است به طور مداوم ادامه پیدا کند و نیاز است که برای کنترل آن از فشار مستقیم بر روی محل ورود استفاده شود.

به ندرت ممکن است در محل ورود کاتتر خونریزی های بسیار شدید رخ دهد.

از دیگر عوارضی که ممکن است حین انجام آنژیوگرافی اتفاق بیفتد، هماتوم است.

این عارضه زمانی رخ می دهد که مقدار قابل توجهی خون در زیر پوست در محل ورود کاتتر جمع می‌شود و باعث تورم و درد بسیار زیاد برای بیمار خواهد شد.

عفونت یکی دیگر از عوارضی است که ممکن است حین انجام آنژیوگرافی اتفاق بیفتد.

این عفونت می تواند به صورت موضعی یا سیستمیک رخ دهد.

عفونت موضعی معمولا در محل ورود کاتاتر ایجاد می شود که با روش هایی مثل دارو درمانی و مصرف آنتی بیوتیک می توان آن را کنترل و درمان نمود.

عفونت سیستمیک در موارد نادر رخ می دهد و می تواند وارد جریان خون شده و به عفونت های خطرناکی مانند سپتی سمی منجر شود.

از دیگر عوارضی که ممکن است هنگام انجام آنژیوگرافی قلب ایجاد شود باید به عوارض قلبی اشاره کرد.

گاهی بیماران دچار آریتمی می‌شوند.

در اکثر مواقع این تغییرات در ضربان قلب موقتی بوده و با نظارت و درمان ساده برطرف می‌شود.

زمانی که آریتمی با شدت بالا رخ دهد، این افراد نیاز به درمان فوری دارند و نباید نسبت به این تغییرات بی تفاوت بود.

سکته مغزی یکی دیگر از خطرات بسیار جدی حین انجام آنژیوگرافی است.

گاهی تغییراتی که در قلب ایجاد می‌شود منجر به سکته قلبی خواهد شد، به ویژه در بیمارانی که دچار انسدادهای شدید عروقی هستند.

عوارض روانی آنژیوگرافی قلب

بخشی از آسیب ها و عوارضی که ممکن است حین انجام آنژیوگرافی برای بیماران اتفاق بیفتد را عوارض روانی می گویند که شامل استرس و اضطراب می‌شود.

استرس قبل از عمل آنژیوگرافی کاملا طبیعی است، اما گاهی این مسئله آن قدر شدت پیدا می کند که افراد نیاز به حمایت روانی دارند.

توصیه می‌شود که برای مدیریت استرس پیش از انجام آنژیوگرافی، اطلاعات لازم در اختیار بیماران قرار بگیرد و البته با تکنیک های آرام سازی می توان میزان اضطراب و تنش پیش از آنژیوگرافی را کاهش داد.

بخشی از عوارض آنژیوگرافی شامل تغییرات عمومی در بدن است.

به عنوان مثال، ممکن است برخی از بیماران بعد از آنژیوگرافی احساس خستگی بسیار زیادی داشته و تمایل به خوابیدن و استراحت پیدا کنند.

این تغییرات یا این نوع عوارض شایع کاملا موقتی بوده و با استراحت بیشتر برطرف می‌شود.

با توجه به اینکه خستگی و ضعف شدید بعد از آنژیوگرافی بسیار شایع است، متخصصان توصیه می کنند که برای کوتاه کردن زمان بهبودی از انجام فعالیت های غیر ضروری خودداری کنید.

توصیه می‌شود که در روزهای ابتدایی بعد از عمل هیچ گونه فعالیت شدید انجام ندهید و تا حد ممکن استراحت کنید.

عوارض قلبی و ریوی پس از آنژیوگرافی قلب

عوارض قلبی و ریوی پس از آنژیوگرافی قلب ممکن است شامل آریتمی‌های قلبی به‌دلیل تحریک الکتریکی یا مکانیکی عضله قلب در حین عبور کاتتر باشد.

احتمال اسپاسم یا انسداد عروق کرونر وجود دارد که می‌تواند به ایسکمی یا حتی سکته قلبی منجر شود.

در برخی موارد نادر، نشت ماده حاجب به عروق ریوی یا واکنش‌های آلرژیک شدید می‌تواند باعث تنگی‌نفس و ادم ریوی شود.

علاوه بر این، افت فشار خون و کاهش اکسیژن خون از دیگر عوارض احتمالی هستند.

عوارض نادر اما خطرناک آنژیوگرافی قلب

زمانی که صحبت از عوارض آنژیوگرافی می‌شود، بسیاری از متخصصان در مورد آسیب های احتمالی صحبت می کنند و البته معتقدند که بخش عمده ای از این عوارض نهایتا ظرف چند روز برطرف می‌شود.

مسئله قابل توجه این است که در موارد بسیار نادر ممکن است کاتتر منجر به آسیب رسیدن به سایر ارگان ها شود.

اگر میزان آسیب دیدگی به این واسطه بسیار شدید باشد، ممکن است آسیب های ایجاد شده سلامت بیماران را تهدید کند.

پس مهم است که این فرایند با تکنیک های صحیح و توسط پزشک با تجربه انجام شود.

مرگ و میر بر اثر آنژیوگرافی قلب یک اتفاق بسیار نادر است، مگر این که بیماران در شرایط خاص و خطرناک برای آنژیوگرافی اقدام کنند.

گاهی شرایط آسیب های جسمانی و قلبی عروقی بیماران به حدی شدید است که حتی خطر آنژیوگرافی با عوارض احتمالی که سلامت آن ها را تهدید می کند برابری می کند.

در نتیجه پزشکان متخصص مثل دکتر ایوب صالحی با وجود تمامی عوارض احتمالی، آنژیوگرافی را انجام می دهند که در موارد بسیار جزئی و نادر ممکن است خطراتی مانند مرگ و میر برای بیماران رخ دهد.

با توجه به این که بیماران در مورد عوارض خطرناک آنژیوگرافی قلب بسیار نگران هستند، باید گفت که آنژیوگرافی یک روش موثر و ضروری برای تشخیص و درمان بیماری های قلبی است.

گرفتگی عروق و آسیب های قلبی می تواند سلامت بدن را به طور جدی به خطر بیندازد.

به همین دلیل، آنژیوگرافی حتی با خطرات احتمالی می تواند یک راه نجات برای بیماران باشد و آنها را در مسیر درمان و موفقیت قرار دهد.

تصمیم گیری در مورد انجام آنژیوگرافی بر عهده پزشک است.

متخصصان با بررسی های تکمیلی مشخص می کنند که آیا انجام این فرایند برای بیماران ضروری می باشد یا خیر.

در نهایت با تبادل نظر و گفت و گو بین پزشک و بیمار، بهترین تصمیم گیری برای انجام آنژیوگرافی قلب گرفته خواهد شد.

با استفاده از تجهیزات کاربردی و تجربه بالای پزشک می توان آنژیوگرافی را با کم ترین عوارض انجام داد.

عوارض مربوط به محل ورود کاتتر (دست یا کشاله ران)

عوارض مربوط به محل ورود کاتتر، چه در دست و چه در کشاله ران، عمدتاً شامل خونریزی، هماتوم تجمع خون زیر پوست و در موارد شدیدتر آنوریسم کاذب یا فیستول شریانی‌وریدی است.

در محل ورود فمورال، به دلیل عمق بیشتر و فشار خون بالاتر، احتمال خونریزی شدید و هماتوم وسیع بیشتر است.

در روش رادیال، اگرچه کنترل خونریزی آسان‌تر است، اما انسداد شریان رادیال یا اسپاسم عروقی می‌تواند رخ دهد.

عفونت محل ورود کاتتر نیز از دیگر عوارض احتمالی است، به‌ویژه در صورت رعایت‌نشدن اصول آسپتیک.

عوارض آنژیوگرافی قلب در بیماران دیابتی

آنژیوگرافی یک روش ایمن است که اغلب هیچ عارضه‌ای ایجاد نمی‌کند. به ندرت، عوارض زیر ممکن است رخ دهد:

• عفونت در محل کاتتر، که ممکن است برای درمان به آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشد.
• واکنش به ماده حاجب، که ممکن است علائمی مانند قرمزی و خارش پوست ایجاد کند.
• مشکلات کلیوی، که اغلب موقتی هستند.
• آنافیلاکسی، که یک واکنش آلرژیک شدید به ماده حاجب است.
• خونریزی، کبودی و تورم در محل کاتتر.

عوارض آنژیوگرافی قلب در بیماران نارسایی کلیه

در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، انجام آنژیوگرافی قلب می‌تواند خطر آسیب بیشتر به کلیه‌ها را افزایش دهد.

ماده حاجب مورد استفاده در این روش ممکن است باعث تنگ شدن عروق کلیوی و آسیب به سلول‌های کلیه شود، که در نتیجه عملکرد کلیه کاهش می‌یابد.

این بیماران توانایی دفع ماده حاجب را کمتر دارند، ماده در بدن تجمع پیدا کرده و وضعیت کلیوی بدتر می‌شود.

در موارد شدید، ممکن است پس از آنژیوگرافی نیاز به دیالیز موقت یا حتی دائمی پیدا کنند.

عوارض در بیماران سالمند

استفاده از این روش برای درمان بیماری‌های قلبی توسط متخصص قلب و عروق در هر گروه سنی، ایمن و بدون خطرات جدی است.

با این حال، در مورد افراد مسن باید به خاطر داشته باشیم که این موضوع در افراد مختلف متفاوت است، به عنوان مثال، یک بیمار مسن که هیچ مشکل جسمی خاصی ندارد یا قلبش در وضعیت خوبی است، می‌تواند تحت آنژیوگرافی قرار گیرد.

آنژیوگرافی قلب نتایج بسیار دقیقی ارائه می‌دهد و به متخصص در بررسی فعالیت‌های قلبی کمک می‌کند، این امر در مورد آنژیوگرافی قلب در افراد مسن حدود ۸۰ سال به بالا نیز صادق است و نتایج دقیق و کاربردی هستند.

در برخی شرایط خاص، روش تهاجمی آنژیوگرافی ممکن است منجر به عوارض جانبی خاصی شود، با این حال، حضور متخصص قلب و عروق، قبل از هر چیز، وضعیت بیمار را به دقت بررسی می‌کند و سپس در صورت امکان، او را به انجام این عمل تشویق می‌کند.

آنژیوگرافی که توسط بهترین متخصص قلب و عروق انجام می‌شود، روشی بسیار مناسب برای شناسایی نواحی خاصی از شریان‌های قلب است که جریان خون به بدن بیمار مسدود یا کند شده است.

این امر بسیار مهم است زیرا تنها راهی که قلب انسان می‌تواند اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز خود را به طور کامل دریافت کند، از طریق جریان خون است.

چگونه می‌توان از عوارض آنژیوگرافی قلب پیشگیری کرد؟

برای پیشگیری از عوارض آنژیوگرافی قلب، رعایت چند نکته مهم ضروری هست:

• ارزیابی دقیق قبل از عمل: بررسی وضعیت کلیوی، قند خون، فشار خون و داروهای مصرفی بیمار پیش از انجام آنژیوگرافی برای شناسایی عوامل خطر ضروری است.
• مصرف مایعات کافی: دریافت مایعات قبل و بعد از عمل، به‌ویژه در بیماران کلیوی، به دفع سریع‌تر ماده حاجب و کاهش آسیب به کلیه‌ها کمک می‌کند.
• استفاده از کمترین مقدار ماده حاجب: پزشکان سعی می‌کنند از حداقل دوز مؤثر ماده حاجب و نوع کم‌خطرتر آن استفاده کنند.
• کنترل داروهای ضدانعقاد: در صورت مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، باید طبق نظر پزشک تنظیم یا موقتاً قطع شوند تا خطر خونریزی کاهش یابد.
• رعایت مراقبت‌های پس از عمل: استراحت کافی، عدم فشار روی محل ورود کاتتر، و اطلاع سریع از علائم غیرعادی مانند تورم یا درد در محل، به پیشگیری از عوارض کمک می‌کند.
• انتخاب تیم پزشکی باتجربه: مهارت و دقت تیم انجام‌دهنده نقش مهمی در کاهش آسیب‌های عروقی و سایر عوارض دارد.

درمان عوارض آنژیوگرافی قلب

درمان عوارض آنژیوگرافی قلب به نوع و شدت عارضه بستگی دارد و معمولاً شامل اقدامات حمایتی و مداخله‌ای است.

برای عوارض شایع محل ورود کاتتر مانند خونریزی یا هماتوم، فشار مستقیم، بانداژ فشاری و استراحت موضعی معمولاً کافی است، اما در موارد شدید ممکن است نیاز به داروهای انعقادی یا مداخله جراحی جزئی باشد.

رعایت بهداشت محل ورود کاتتر و درمان به موقع عفونت نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

برای عوارض قلبی مانند آریتمی‌ها، درمان بسته به شدت بی‌نظمی ضربان شامل داروهای ضدآریتمی، مانیتورینگ قلب و در شرایط اورژانسی شوک الکتریکی یا تنظیم موقت الکترودهای قلبی است.

انسداد یا اسپاسم عروق کرونر ممکن است نیازمند استفاده از داروهای گشادکننده عروق یا مداخلات فوری مانند بالون آنژیوپلاستی باشد.

در بیماران با نارسایی کلیه یا حساسیت به ماده حاجب، درمان حمایتی شامل مصرف مایعات کافی، داروهای محافظ کلیه و در موارد شدید دیالیز موقت است.

واکنش‌های آلرژیک به ماده حاجب نیز با آنتی‌هیستامین، کورتیکواستروئید و در صورت خطر آنافیلاکسی، تزریق اپی‌نفرین و مراقبت اورژانسی کنترل می‌شود.

هدف از این اقدامات، پیشگیری از پیشرفت عوارض و حفظ عملکرد قلب و سایر اعضای حیاتی بدن است